Van de zeven kwaliteitsparameters die meelfabrieken meten, is het valgetal het meest complex. JADS en Meluna Research werken er sinds de start van GRaiNNOVATE aan. In augustus 2026 vielen de resultaten van de SMS4GRaiN voor alle zeven parameters binnen de grenzen van de internationale ISO-normen.
Wat is het valgetal?
Het valgetal zegt iets over de enzymactiviteit in tarwe. Als de korrel vochtig wordt, op het veld of in de opslag, begint hij te kiemen. Daarbij maakt hij het enzym alfa-amylase aan, dat zetmeel afbreekt. Al een klein percentage gekiemde korrels heeft een grote invloed op het valgetal. Meel van zulke tarwe geeft kleverig deeg en een minder goed brood. Voor meelfabrieken en bakkerijen is het valgetal daarom een van de belangrijkste kwaliteitskenmerken.
De standaardmethode om het valgetal te bepalen is de Hagberg-Perten-methode. Gemalen graan wordt met water gemengd en in een kokend waterbad verhit. Het apparaat meet hoeveel seconden een roerstaaf nodig heeft om door het mengsel naar beneden te zakken. Hoe lager het getal, hoe meer enzymactiviteit. Meelfabrieken hanteren veelal een ondergrens van 220 seconden. Voor mouterijen en diervoeding accepteert de handel een lager valgetal.
Waarom is het zo complex?
De enzymactiviteit komt pas volledig tot uiting als het graan wordt verhit en het mengsel stijf wordt. Dat is precies wat de standaardtest doet. De SMS4GRaiN meet aan de hele korrel, in ongeveer negen minuten en zonder malen of verhitten. Elke meting vóór dat verhitten is een indirecte benadering van het valgetal.
AI en beeldherkenning
De SMS4GRaiN combineert verschillende meetsignalen met AI tot een betrouwbare inschatting van het valgetal. Masterstudent Collin Leppink van JADS onderzocht in zijn afstudeerproject hoe beeldherkenning zichtbare kieming in graankorrels kan opsporen. Hij studeerde in juli af met een 8,5.
Veel en gevarieerde data
Om dit goed te leren heeft het model veel voorbeelden nodig, ook van tarwe met een laag valgetal. Sinds januari 2026 draaien in een centraal lab in Wageningen drie SMS4GRaiN-systemen. De database bevat inmiddels ruim 5.500 samples van meelfabrikanten en handelaren uit Nederland, Duitsland, België en Zweden. Samples kwamen onder meer van Plange, Agrifirm, NutriControl, Holland Malt, Poldergraan, Mühle Kottmann, Limagrain en Lantmännen. De uitkomsten van de SMS4GRaiN worden vergeleken met metingen volgens de standaardmethoden.
De meetlat: herhalen en vergelijken
De ISO-normen voor graananalyse geven per methode twee grenzen. De herhaalbaarheidsgrens geldt als hetzelfde lab hetzelfde monster nog een keer meet. De reproduceerbaarheidsgrens geldt als een ander lab, met een ander apparaat, hetzelfde monster meet. Die tweede grens is ruimer, omdat er dan meer verschilt.
Voor een meelfabriek is dat herkenbaar. De fabriek meet een partij graan, de klant meet dezelfde partij in zijn eigen lab, en de uitslagen verschillen. Volgens de norm voor het valgetal (EN ISO 3093) mag dat verschil bij een valgetal tussen 200 en 229 seconden oplopen tot 54 seconden.
De SMS4GRaiN is een ander apparaat met een andere meettechniek. Daarom toetst het team de resultaten aan de reproduceerbaarheidsgrenzen: dezelfde marge die geldt tussen twee laboratoria onderling.
Het resultaat
In augustus 2026 vielen de resultaten van de SMS4GRaiN voor alle zeven kwaliteitsparameters binnen de reproduceerbaarheidsgrenzen van de ISO-methodenormen. Voor het valgetal is dat een belangrijke stap. In een paar meetbereiken zijn nog meer samples nodig, vooral bij valgetallen tussen 200 en 250 seconden. In dat bereik ligt ook de grens van 220 seconden die veel meelfabrieken hanteren, dus daar telt elke seconde.
Hoe nu verder?
De metingen gaan door, voor de kalibratie op nieuwe oogsten en voor uitbreiding naar rogge en spelt. Het team schrijft twee wetenschappelijke artikelen over de meetmethode en de resultaten, zodat onderzoekers en de sector de aanpak kunnen toetsen.
Rogier Brussee van JADS ziet het project “op het kantelpunt”. De eerste partijen hebben belangstelling. Zij willen snel zien of een partij graan binnen de geaccepteerde bandbreedte valt, met het laboratorium als vangnet voor de twijfelgevallen.
GRaiNNOVATE wordt gefinancierd door het Interreg VI A-programma Deutschland-Nederland. In het project werken Meluna Research B.V., Rheinland Technologie GmbH, Plange GmbH, Aspectus GmbH en de Technische Universiteit Eindhoven (JADS) samen aan de SMS4GRaiN.